» Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2020-ci il dövlət büdcəsi layihəsinin təhlili

 
Naxçıvanın İnkişafı və Müdafiə Fonduna köçürülən vəsaitlər
 
 

 
 
XƏBƏR BLOKU



 
 

Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2020-ci il dövlət büdcəsi layihəsinin təhlili

Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2020-ci il dövlət büdcəsi layihəsinin təhlili və Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsi ilə müqayisəli göstəricilər
  • Ümumi məlumat
Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2020-ci il dövlət büdcəsinin layihəsində mərkəzləşdirilmiş gəlirlər 74 milyon 297 min manat, yerli gəlirlər 38 milyon 903 min manat, buna müvafiq mərkəzləşdirilmiş xərclər 440 milyon 637 min manat, yerli xərclər 41 milyon 453 min manat proqnozlaşdırılır. Respublika büdcəsindən ayrılması nəzərdə tutulan dotasiyanın məbləği isə 368 milyon 890 min manatdır.

2020-ci il muxtar respublika dövlət büdcəsinin ümumi gəlirlərinin həcmi 113 milyon 200 min manat, yerli büdcələrin (şəhər və rayon büdcələrinin) gəlirlərinin ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisi 34 faizdir.
Muxtar respublika büdcəsində dotasiyanın məbləğinin ümumi xərclərə nisbəti 76,5 faiz, xərclərin yerli gəlirlər hesabına ödənilən hissəsi isə 23,5 faiz proqnozlaşdırılır.
Muxtar respublikada yerli xərclərini tam ödəyə bilməyən rayonların sayı 2 (Şahbuz, Sədərək), yerli gəlir və xərcləri tənzimləmək üçün mərkəzi büdcədən ayrılması planlaşdırılan vəsaitin yuxarı həddi 2 milyon 550 min manatdır.
Respublika büdcəsində öz xərclərini ödəyə bilməyən rayonların sayı 25, maliyyə yardımının yuxarı həddi isə 52 milyon 554 min manat planlaşdırılıb.
Ölkə üzrə yerli büdcələrin maliyyələşdirilməsi məqsədilə 1 rayona ayrılan maliyyə yardımının orta göstəricisi 2 milyon 90 min manatdır. Muxtar respublikada bu göstərici ölkə üzrə müəyyən olunan məbləğdən 61 faiz və ya 815 min daha az olmaqla 1 milyon 275 min manatdır.

  • Ölkə üzrə əhalinin sayına hesablanmış büdcə göstəriciləri
Muxtar respublikanın dövlət büdcəsində adambaşına düşən gəlirlərin həcmi 250 manat proqnozlaşdırılır. Naxçıvan şəhərində adambaşına düşən büdcə gəlirlərinin məbləği 244 manat olmaqla ölkə üzrə 5-ci sıradadır. Bu göstərici üzrə Naxçıvan şəhəri Gəncə (176), Şəki (131), Yevlax (126), Lənkəran (90) kimi ölkənin aparıcı şəhərlərini geridə qoyur.

  • Naftalan şəhəri üzrə göstəricinin kifayət qədər yüksək olmasının səbəbi buranın ölkənin əsas səhiyyə turizm mərkəzlərindən olması və buna müvafiq əhali sayının 10 200 nəfər olmasıdır.
Ordubad rayonu adambaşına düşən gəlirləri ilə ölkə üzrə 25 rayonu (Masallı, Goranboy, Ağdaş, Tərtər, Ucar və Balakən və sair) geridə qoyur. Öz növbəsində Kəngərli rayonu 18, Culfa rayonu 17, Şahbuz rayonu 15, Babək rayonu 9, Şərur rayonu 8 ölkə rayonundan yüksək göstəricilərə malikdir.
  • Adambaşına düşən büdcə xərcləri
Xərclərə əsaslı baxış keçirərkən respublika büdcəsində adambaşına düşən büdcə xərclərinin məbləğinin 2990 manat olduğunu görərik. Bu göstərici üzrə də muxtar respublika ölkə ortalamasından 3 dəfəyə yaxın aşağı olub, 1057 manat təşkil etməkdədir.

Ölkə üzrə 73 rayonun yerli büdcəsi üzrə hesablanmış adambaşına düşən büdcə xərcləri üzrə ən aşağı 15 göstəricidən 3-ü muxtar respublikanın rayonlarıdır. (cədvəl 1)
Ölkə üzrə ən aşağı 10 göstərici: Hacıqabul – 46, İmişli – 45, Kürdəmir – 45, Cəbrayıl – 43, Quba 43, Babək – 39, Şərur – 38, Cəlilabad – 36, Sabirabad – 36, Masallı 36 manatdır.


  • Naxçıvan şəhərində ölkənin bir çox şəhər və rayonlarından fəqrli olaraq təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və digər bir sıra xərclər yerli büdcə hesabına maliyyələşdirilir.
 
  • Yerli büdcələrin (rayon və şəhər) ümumi gəlirləri
Yerli büdcənin gəlirlərinin ümumi həcmində də Naxçıvan şəhəri 22 milyon 906 min manat olmaqla ölkə üzrə 9-cu sırada yerləşir. Bu kriteriyada Naxçıvan şəhəri Şirvan, Lənkəran və Yevlax şəhərlərini geridə qoyur.
Yerli yığımlar üzrə göstəricilərdə Şərur rayonu Balakən, Qax, Daşkəsən, Xızı, Qobustan və Oğuz kimi rayonlardan yuxarı sıradadır.
  • Yerlıi büdcələrin (rayon və şəhər) ümumi xərcləri
Muxtar respublikanın rayonlarının (şəhərlərinin) yerli xərcləri də ölkə üzrə göstəricilərdən kifayət qədər aşağı hədlərdədir. Belə ki, ölkə rayonlarının yerli xərclərində ən aşağı 10 göstəricidən 6-sı muxtar respublikanın yerli büdcələridir.
  • Ölkə üzrə ən aşağı 16 göstərici: Babək, Ordubad, Lerik, Yardımlı, Xızı, Culfa, Laçın, Zəngilan, Kəngərli, Kəlbəcər, Şuşa, Cəbrayıl, Şahbuz, Xocavənd, Xocalı, Sədərək rayonlarıdır.
 
  • Yekun məlumatlar
Naxçıvan Muxtar Respublikası 2020-ci il dövlət büdcəsinin xərcləri 482 090 000 manat məbləğində proqnozlaşdırılır. Bütövlükdə muxtar respublika üzrə adambaşına düşən büdcə xərcləri 1036 manat təşkil edir. Bu göstərici ölkənin bir sıra regionları ilə müqayisədə ilk baxışda çox görünə bilər, lakin bu halın obyektiv əsasları mövcuddur.
Belə ki, öz konstitusiyasına görə muxtar dövlət statusuna malik Naxçıvanın digər regionlardan fərqli olaraq yerli qanunverici və icraedici orqanları (Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti, mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları) mövcuddur.
Eyni zamanda ölkənin digər rayonları üzrə mərkəzləşdirilmiş büdcədən maliyyələşdirilən bir çox xərc istiqamətləri Naxçıvan Muxtar Respublikası üçün muxtar respublika büdcəsindən maliyyələşdirilir.
Belə ki, muxtar respublika büdcəsində əhəmiyyətli paya malik Müdafiə, Məhkəmə hakimiyyəti, hüquq-mühafizə və prоkurоrluq, Təhsil, Səhiyyə və Mədəniyyət, incəsənət, infоrmasiya, bədən tərbiyəsi və digər kateqоriyalara aid edilməyən sahədə fəaliyyət bölmələri üzrə xərclərin cəmi 267 milyon 135 min manat olmaqla muxtar respublika büdcəsinin ümimi xərclərinin 55,4 faizini təşkil edir.
Halbuki respublikanın digər şəhər və rayonlarında yuxarıda göstərilən dövlət əhəmiyyətli xərclər mövcud deyil. Rayon və şəhərlərin büdcələrindən yalnız yerli idarəetmə xərclərinin maliyyələşdirilməsi nəzəzrdə tutulur ki, bu xərclər də çox rahatlıqla yerli büdcə gəlirləri hesabına qarşılana bilər.
Əgər qeyd olunan xərclər muxtar respublika büdcəsində nəzərdə tutulmasaydı, büdcənin xərcləri yalnız 214 milyon 955 min manat təşkil edərdi. Belə olan halda muxtar respublikanın öz gəlirləri ümumi xərclərinin 61,3 faizini, tələb olunan dotasiya məbləği də 101 milyon     755 min manat olmaqla ümumi xərclərin 38,7 faizini təşkil edərdi.
  • Belə olan halda muxtar respublika üzrə adambaşına düşən büdcə xərcləri 462 manat (hazırda ölkə üzrə 2290 manat, muxtar respublika üzrə 1057 manatdır) təşkil edər.
Ümumilikdə muxtar respublikanın dövlət büdcəsinin yerli gəlirləri, yerli xərcləri, mərkəzləşdirilmiş gəlir və xərcləri, adambaşına düşən gəlir və xərc göstəricilərinin təhlili muxtar respublikanın çox dotasiya aldığını göstərmir, əksinə, bir çox kriteriyalara görə maliyyələşmə respublika büdcəsi və respublika büdcəsinin yerli büdcələri ilə müqayisədə aşağı səviyyədədir. 

Maliyyə Nazirliyi

Ölkə üzrə şəhər və rayon büdcələrinin əhalinin sayına münasibətdə göstəriciləri

Cədvəl 1

Şəhər və rayonlar

Əhalinin sayı

Yerli

(min manatla)

Adambaşına düşən

(manatla)

gəlirlər

xərclər

gəlirlər

xərclər

Naxçıvan şəhəri 

93 700

22 906 

22 906 

244

244

Şərur rayonu 

116 600

4 478 

4 478 

38

38

Babək rayonu 

75 600

2 963 

2 963 

39

39

Ordubad rayonu 

50 000

2 958 

2 958 

59

59

Culfa rayonu 

46 700

2 316 

2 316 

50

50

Kəngərli rayonu 

32 400

1 695 

1 695 

52

52

Şahbuz rayonu 

25 200

1 199 

2 939 

48

117

Sədərək rayonu 

15 900

386 

1 196 

24

75

Bakı şəhəri

2 277 500

6 947 370 

333 500 

3 050

146

Gəncə şəhəri

334 000

58 909 

35 958 

176

108

Lənkəran şəhəri

228 700

20 646 

13 973 

90

61

Mingəçevir şəhəri

105 400

26 813 

19 555 

254

186

Naftalan şəhəri

10 200

5 176 

3 289 

507

322

Sumqayıt şəhəri

343 100

126 498 

45 356 

369

132

Şəki şəhəri

186 600

24 528 

12 880 

131

69

Şirvan şəhəri

86 600

21 904 

6 130 

253

71

Yevlax şəhəri

128 500

16 245 

9 470 

126

74

Abşeron rayonu

212 600

51 921 

17 140 

243

81

Ağcabədi rayonu

135 500

13 486 

9 660 

100

71

Ağdam rayonu

202 200

5 176 

10 199 

26

50

Ağdaş rayonu

109 900

6 278 

7 566 

57

69

Ağstafa rayonu

87 900

6 363 

7 644 

72

87

Ağsu rayonu

80 100

6 581 

5 109 

82

64

Astara rayonu

108 600

10 296 

5 747 

95

53

Balakən rayonu

98 300

4 433 

6 371 

45

65

Beyləqan rayonu

98 600

10 028 

6 320 

102

64

Bərdə rayonu

156 300

15 254 

8 895 

98

57

Biləsuvar rayonu

103 800

8 239 

5 082 

79

49

Cəbrayıl rayonu

80 800

1 283 

3 513 

16

43

Cəlilabad rayonu

222 400

8 893 

8 107 

40

36

Daşkəsən rayonu

35 100

3 790 

3 790 

108

108

Fizuli rayonu

132 400

7 419 

10 067 

56

76

Gədəbəy rayonu

100 400

6 002 

7 047 

60

70

Goranboy rayonu

104 100

5 485 

8 840 

53

85

Göyçay rayonu

120 600

11 107 

7 967 

92

66

Göygöl rayonu

63 900

12 194 

6 771 

191

106

Hacıqabul rayonu

75 600

7 035 

3 507 

93

46

Xaçmaz rayonu

178 100

28 110 

9 056 

158

51

Xızı rayonu

16 900

2 574 

3 030 

152

179

Xocalı rayonu

28 600

457 

1 658 

16

58

Xocavənd rayonu

43 800

705 

2 211 

16

50

Imişli rayonu

129 800

27 007 

5 894 

208

45

Ismayıllı rayonu

86 700

10 007 

5 877 

115

68

Kəlbəcər rayonu

93 100

1 398 

4 323 

15

46

Kürdəmir rayonu

116 700

9 140 

5 255 

78

45

Qax rayonu

56 900

4 322 

9 322 

76

164

Qazax rayonu

97 600

12 325 

7 817 

126

80

Qəbələ rayonu

106 600

21 127 

7 569 

198

71

Qobustan rayonu

46 700

3 464 

3 978 

74

85

Quba rayonu

171 700

19 953 

7 404 

116

43

Qubadlı rayonu

41 100

3 218 

3 218 

78

78

Qusar rayonu

98 100

10 469 

5 711 

107

58

Laçın rayonu

77 700

2 295 

4 981 

30

64

Lerik rayonu

84 700

2 801 

5 188 

33

61

Masallı rayonu

225 800

10 938 

7 810 

48

35

Neftçala rayonu

88 000

8 961 

5 970 

102

68

Oğuz rayonu

44 300

3 332

5 449 

75

123

Saatlı rayonu

107 800

11 549 

8 052 

107

75

Sabirabad rayonu

176 700

12 756 

6 384 

72

36

Salyan rayonu

138 600

14 107 

6 824 

102

49

Samux rayonu

58 300

3 540 

5 321 

61

91

Siyəzən rayonu

42 200

4 556 

3 655 

108

87

Şabran rayonu

59 300

6 523 

3 964 

110

67

Şamaxı rayonu

105 100

11 856 

8 027 

113

76

Şəmkir rayonu

217 200

19 362 

13 894 

89

64

Şuşa rayonu

34 200

1 385 

2 243 

40

66

Tərtər rayonu

104 200

5 832 

8 645 

56

83

Tovuz rayonu

175 500

15 397 

11 143 

88

63

Ucar rayonu

88 600

4 923 

5 876 

56

66

Yardımlı rayonu

67 000

2 737 

4 668 

41

70

Zaqatala rayonu

128 700

8 483 

10 978 

66

85

Zəngilan rayonu

44 800

1 898 

2 825 

42

63

Zərdab rayonu

58 800

3 235 

6 431 

55

109

 


Sənədi yüklə: Tehlil.pdf [288,19 Kb] (yüklənmə sayı: 8)